Tomografinin Zararları Nelerdir, Nasıl Çekilir? Hangi Durumlarda Kullanılmalıdır?

Gelişen teknoloji ile tıp dünyasında da yeni cihazlar kullanılmaya başlandı. Bunlardan birisi de tomografi cihazı. Ancak yaydığı radyasyon nedeniyle insanlar tomografinin zararları hakkında merak duyup araştırmaya başladılar. Biz de sizler için " Tomografinin Zararları Nedir, Nasıl Çekilir? Hangi Durumlarda Kullanılmalıdır?" araştırdık ve bir başlık altında toparladık.

HABERİ DİNLEMEK İÇİN DOKUNUN.
tomografinin-zararlari-nelerdir-nasil-cekilir-hangi-durumlarda-kullanilmalidir-2e18f42a-a012-496c-9315-491470749183
Tomografinin Zararları Nelerdir, Nasıl Çekilir? Hangi Durumlarda Kullanılmalıdır?
Giriş14.01.2020 14:00

Gelişmiş tıp dünyasında yaşamamız ve sağlık alanında daha etkin çözümlerin getirilmesi, her ne kadar insan sağlığı ve yaşamı adına önemli olsa da bazı işlemler, hastalara “acaba” dedirtmeden geçemiyor maalesef. Beyin tomografisi de “zararlı mı acaba?” sorularına en fazla muhatap olan görüntüleme sistemlerinden birisidir.

Uzman doktorlar, hastaların hastalıklar karşısında paniğe kapılmamaları gerekli olduğu konusunda her fırsatta uyarıyorlar. Tomografi çekimi de esasında hastalığa tanı koyma ve tedavi şeklini belirlemek hedefiyle hekimler tarafından istenilen bir çekimdir. Elbette gereksiz çekilen tomografi, insan vücuduna zarar verebiliyor. Ancak konusunda uzman olan bir doktor tomografi çekilmesi konusunda hastasını bilgilendiriyorsa, işlem gereklidir ve sonuca göre tedaviye başlanacaktır demektir.  Yan etkileri konusunda bilgi veren uzmanlar; tomografinin insan üstündeki son derece fazladır ancak gerekli durumlarda da ihmal etmenin anlamı yok diyorlar.

Gereksiz Yere Tomografi Çektirilmemeli

Radyolojik bir görüntüleme sistemi olan bilgisayarlı tomografi (BT), lüzumsuz yere çektirilmez. İnsan üstünde yan etkileri bulunan bu görüntüleme sistemi hakkında uzmanların verdikleri bilgilere göre, sağlıklı insanların bu tip durumlardan uzak durmalarıdır.
Tomografi çekimlerinde insan vücudu ciddi anlamda etkilenmektedir. Hatta İngiltereli tıpçılara göre lüzumsuz yere çekilen tomografinin Hiroşima’ya atılan atom bombasından kurtulan kişiler kadar etkilenirler. Bu sebeple İngiltere’de çıkartılan bir yasa ile beraber sağlıklı kişilerin vücut tomografisi çektirmesi yasaklanmıştır.

Ne Kadar Sürede Tomografi Çektirilebilir?

Yan etkileri oldukça fazla olan tomografi hakkında uzmanlar gerekli bilgilendirmeleri yapıyorlar. Uzmanlar, “gerektiği durumlarda elbette çekilmelidir, çünkü bu sistemin de kendisine göre artıları vardır ve sağlıklı yaşam için önemli bir parçadır. Ancak lüzumsuz yere tomografi çektirmek, ciddi zararların oluşmasına neden olmaktadır. Bu sebeple sağlıklı insanların 5 senede bir kere çektirmeleri yeterlidir. Yakın zamanda bilgisayarlı tomografi çektiren hastaların, bu durumu mutlaka doktorlarıyla paylaşmaları gerekiyor”  uyarısında bulunuyorlar.

Bir Tomografi 442 Röntgene Bedel

İngiltereli bilim insanlarının yapmış oldukları araştırmaya göre lüzumsuz yere çekilen tomografinin insan üstünde ciddi yan etkilere neden olduğunu saptamıştır. Uzmanlar, bir tomografinin 442 röntgene bedel olduğunu belirtiyorlar. Ayrıca tomografi çektiren insanların vücutlarında biriken radyasyonun II. Dünya savaşında Hiroşima’ya atılan atom bombasından kurtulanlarla eş değer olduğunu belirtiyorlar.

 Peki Bilgisayarlı (BT) Nedir? 

Tomografi; Yunanca kesim, dilim, kısım anlamına gelen Tomos kelimesi ile yazmak, kaydetmek anlamına gelen Graphein kelimelerinden türemiştir. 

Bilgisayarlı Tomografi ( BT ), vücut içindeki alanların ayrıntılı resimlerini veya taramalarını oluşturmak için özel röntgen ışını kullanılarak oluşturulan görüntüleme yöntemidir. Farklı açılardan çekilen röntgen görüntülerini birleştirerek kemik, damar ve yumuşak dokuların kesit görüntülerini oluşturur.

Tomografi Cihazı Nedir ve Nasıl Kullanılır? 

Bilgisayarlı tomografide, ortasında dairesel bir açıklığa sahip, büyük bir x-ışını kaynağı ve bir x-ışını dedektörü, vücudu çevreleyerek etrafında dönmektedir. Modern tarayıcılarda gövdeden geçen x-ışınlarını kaydeden genellikle 4 ila 64 ya da daha fazla sayıda sensörü olan bir x-ışını dedektörü bulunur. Sensörlerden gelen veriler, vücutta çoklu açılardan alınan bir dizi röntgen ölçümü yapar. Ölçümler doğrudan görüntülenmemektedir, direkt olarak bilgisayara gönderilir.

Bilgisayar röntgen ölçümlerini, vücudun 2 boyutlu dilimlerini (enine kesitler) andıran görüntülere dönüştürür. Tomo; Yunanca “dilim” anlamına gelir. Kaydedilen bu görüntüye tomogram denir. İşlem birkaç kesit üretmek için tekrarlanır. Bilgisayar, kaydedilen görüntülerden 3 boyutlu görüntüler de oluşturabilir.

Bilgisayarlı Tomografi (BT) Hangi Hastalıklarda Kullanılmalıdır? 

  • Kemik kırıkları,  kemik bozuklukları veya kemik tümörlerinin teşhisinde kullanılabilir
  • İç organlardaki yaralanmalar ve iç kanamaların belirlenmesinde 
  • Tümör, enfeksiyon veya kan pıhtısının vücuttaki konumunun belirlenmesinde
  • Ameliyat, biyopsi veya radyasyon tedavilerinin planlanmasında
  • Biyopsi veya iğne aspirasyonu gibi belirli girişimsel işlemlerde görsel yardım sağlanması sırasında kullanılır
  • Kanser, kalp hastalığı, akciğer nodülleri ve karaciğer kitleleri gibi hastalıkları belirlenmesinde
  • Kemik direncinin ölçülmesi aşamasında
  • Kanser tedavisi gibi bazı tedavilerin etkinliğinin gözlemlenmesinde kullanılır
  • Kanser evresinin belirlenmesinde
  • Kolorektal kanser taraşında
  • Böbrek ve mesane taşları
  • Ülseratif kolit ve sinüzit gibi enflamatuar hastalıklarının belirlenmesinde kullanılır

Bilgisayarlı Tomografi (BT) Nasıl Çekilir? 

Bilgisayarlı Tomografi işlemi yapılmadan birkaç saat önce yeme ve içme tamamen kesilmelidir. Giysilerin bir kısmı veya tamamı çıkartılarak hastane önlüğü giyilmektedir. Bu sırada görüntü kalitesini engelleyebilecek kemer, mücevher, piercing, saç tokası, takma diş ve gözlük gibi metal nesneler içeren kıyafet veya aksesuarlar çıkartılır. Bilgisayarlı Tomografi işlemi sırasında hasta masaya yatırılır. Bazı Bilgisayarlı Tomografi tiplerinde hastanın yattığı masa sabit, tomografi cihaz hareketliyken bazı Bilgisayarlı Tomografi aletleri ise hastanın yattığı masa hareketli, cihaz sabit olabilmektedir.

Hastanın yattığı masa dairesel şeklindeki motorlu röntgen kaynağının içinden geçmektedir. Hasta yapılacak tetkike göre masaya sırt üstü veya yüz üstü yatırılmaktadır. Bilgisayarlı Tomografi işlemi sırasında hasta hareket etmeyeceği için rahat bir pozisyonda olması önemlidir. Görüntüleme sırasında hastanın hareket etmesi elde edilecek görüntülerin netliğinde sorun teşkil edebilmektedir. Bu yüzden işlem sırasında görüntülerin daha net olması için hastadan nefesini dahi tutması istenebilir. Hastanın rahat etmesi için köpüklü yastık ve kayışlar kullanılabilmektedir.

Bilgisayarlı Tomografi görüntülemesi sırasında makineden birtakım sesler gelmektedir. Hastanın üzerinde bulunduğu masa görüntüleme sırasında küçük hareketler elbette edebilir.
Bilgisayarlı Tomografi işlemi sırasında hasta odada yalnız kalmaktadır. Ancak tomografi sırasında oluşabilecek herhangi bir problem karşısında radyoloji uzmanının hastayı görebileceği, dinleyebileceği ve konuşabileceği bir sistem bulunmaktadır. Bu sistem üzerinden hasta radyoloji uzmanıyla iletişim kurabilir.

BİLGİSAYARLI TOMOGRAFİ HAKKINDA SIKÇA SORULAN SORULAR

Bilgisayarla Tomografi (BT) Nasıl Çalışır?

Bilgisayarlı Tomografi dairesel bir cihaz ve hastanın yatacağı bir masadan oluşmaktadır. Tomografi cihazının dairesel açıklığının etrafında dönen motorlu bir röntgen kaynağı görüntülemeyi sağlamaktadır. Bilgisayarlı Tomografi işlemi sırasında vücudun farklı açılarından röntgen ışınları sayesinde alınan görüntüler organ, kemik veya diğer dokuları ince bir kesit olarak gösterir. Alınan kesitler bilgisayar tarafından birleştirilerek 3 boyutlu bir görüntü oluşturulmaktadır. Radyoloji doktoru oluşturulan 3 boyutlu görüntü üzerinde inceleme yapılabileceği gibi elde edilen her kesit de tek başına değerlendirebilir.

Bilgisayarla Tomografi İşleminden Önce Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?

Hamile veya hamile şüphesi olan hastaların doktoruyla bu bilgiyi paylaşması gerekmektedir. Radyoloji doktoru Bilgisayarlı Tomografi yerine başka bir görüntüleme yöntemi önerebilir.
Alerji, diyabet, tiroit veya böbrek yetmezliği gibi rahatsızlıkların hasta tarafından doktora bilgisi verilmelidir.
Kapalı alanda kalma korkusu varsa doktorla paylaşılmalıdır.
Kalp pili veya ilaç pompası gibi vücutta takılı olan cihazlarla ilgili kesinlikle bilgi verilmelidir.
Bilgisayarlı Tomografi işleminden önce aç kalınması gerekebilir. Bu konuyla ilgili doktora danışılmalıdır.
Bilgisayarlı Tomografi makinesinin dairesel bölgesi obez hastalar için dar olabilir. Bunun değerlendirmesi daha önceden yapılmalı gerekirse farklı bir yöntem tercih edilmelidir.

İlaçlı Tomografi Nasıl Çekilir?

Yumuşak dokuların daha detaylı ve net görüntülenebilmesi için bazen ilaçlı Bilgisayarlı Tomografi’ye ihtiyaç duyulabilmektedir.  İlaçlı Tomografi çekimlerinde yapılacak incelemenin türüne göre hastaya ağız yoluyla veya damardan enjekte edilerek kontrast madde verilir. Bilgisayarlı Tomografide kullanılan ilaçlar genellikle iyot veya baryum içermektedir. İlaçlar, garip sıcak bir his veya ağızda metalik bir tat yaratabilir. Yemek borusu veya mide taranıyorsa, kontrast madde içeren bir sıvıyı yutmanız gerekebilir. Safra kesesi, idrar yolu, karaciğer veya kan damarlarının görüntülenmesinde koldaki damardan kontrast ajanları enjekte edilebilir.

Bağırsakların taranması sırasında rektuma kontrast madde yerleştirilebilir. İlaçlı tomografi çekiminin ardından hasta bir süre gözlem altında tutulmalıdır. Hastaya damar veya ağız yolundan verilen ilaçların idrar yoluyla atılması beklenir. Bu esnada hasta radyoloji doktoru tarafından gözlem altında tutulur.

İlaçlı Tomografinin Yan Etkileri Nelerdir?

Bilgisayarlı Tomografi işleminde ağız veya damar yoluyla kullanılan ilaçların alerjik etkileri genellikle hayati tehlikelere yol açmamaktadır. Deniz ürünleri ve iyot kontrastına alerjisi olanlarda yan etkiler görülebilmektedir.  Nadir olmakla birlikte hastaya verilen kontrast madde alerjik reaksiyonlara yol açabileceği için daha öncesinden alerjisi olup olmadığıyla ilgili inceleme yapılması gerekmektedir.

Genellikle görülen yan etkiler;

  • Döküntü
  • Kaşıntı
  • Mide bulantısı
  • Kızarıklık gibi yan etkiler ortaya çıkmaktadır.

Nadir olarak ise;

  • Nefes darlığı
  • Boğazda veya vücudun farklı bölgelerinde şişlik
  • Böbrek problemleri gibi ciddi alerjik sorunlar yaşanabilmektedir. 

Bilgisayarlı Tomografinin Zararları veya Yan Etkileri Nelerdir?

Bilgisayarlı Tomografi kullanımında hastaların en çok merak ettiği konuların başında radyasyon miktarının herhangi bir soruna yol açıp açmadığı gelmektedir.

Bilgisayarlı Tomografi kanama, kan pıhtıları veya kanser gibi hayati tehlike yaratabilecek durumlarında teşhisinde hayat kurtarıcıdır. Ancak bilgisayarlı tomografi görüntüleme sırasında x ışınları kullanır ve tüm ışınları iyonlaştırıcı radyasyon üretmektedir.

Bilgisayarlı Tomografi daha detaylı görüntüleme sağladığı için radyasyon miktarı röntgen sırasında alının radyasyondan kat kat daha fazladır.

Bilgisayarlı Tomografi taramalarında kullanılan düşük radyasyon dozlarının uzun vadede zararları çok düşüktür. Ayrıca gelişen teknoloji ile birlikte çok daha hızlı ve düşük doz radyasyon ile saniyeler içinde neredeyse tüm vücut taranabilmektedir. Genellikle herhangi bir kişinin tipik bir BT işleminden ölümcül bir kanser gelişmesi riskinin 2000'de 1 olduğu düşünülmektedir.

Bilgisayarlı Tomografi Hamileler İçin Riskli Midir?

Tomografi işleminden önce hastanın radyoloji doktoruna hamile olup olmadığını söylemesi veya hamilelikle ilgili şüpheleri var ise bunu mutlaka belirtmesi gerekir. Bilgisayarlı Tomografi sırasında görüntülenen vücut bölgesi karın veya pelvis bölgesi değilse uygulanan radyasyonun anne karnındaki bebek için herhangi bir risk oluşturmamaktadır. Pelvis veya karın bölgesinin görüntülenmesi gereken durumlarda doktorunuz MR veya ultrason gibi farklı seçenekleri değerlendirebilir. 

Çocuklara ve Bebeklere Nasıl Tomografi Çekilir?

Küçük çocuklar veya bebeklerde Bilgisayarlı Tomografi çekimlerinde uzmanlar tarafından sakinleştirici ilaç kullanılabilir. Bilgisayarlı Tomografi çekimlerinde elde edilecek görüntünün netliği için hareketsiz durmak gerekmektedir. Çocuk ve bebeklerde bunun sağlanması zor olduğu için sakinleştirici ilaç kullanılması gerekebilmektedir.

Bilgisayarlı Tomografi Çocuklara Zarar Verir mi?

Büyüme döneminde hücrelerin daha hızlı bölünmesi çocukları radyasyona karşı daha duyarlı hale getirebilmektedir. Çocukların muhtemel ömür sürelerinin yetişkinlere göre daha uzun olacağı da göz önüne alındığında radyasyona daha az maruz kalmaları gerektiği belirtilmektedir. 15 yaşından önce çoklu Bilgisayarlı Tomografi taraması geçirmiş çocukların 10 yıl içinde lösemi ve beyin tümörü riskinde artış olduğu gözlemlenmiştir. Bununla birlikte çocuklarda düşük doz kullanımlar ve ilerleyen teknoloji ile hızlı çekimler oluşturarak riski minimuma düşürmek mümkün hale gelmiştir.

Bilgisayarlı Tomografi Ağrılı Bir İşlem Midir?

Bilgisayarlı Tomografi tamamen ağrısız bir görüntüleme işlemidir. Tomografi çekimi sırasında hareketsiz durmak veya nefesi bir süre tutmak hastada rahatsızlık hissi oluşturabilir. İlaçlı tomografi çekimlerinde de kullanılan kontrast maddenin yan etkileri görülebilir bu durumlar dışında ağrılı bir işlem olmadığını söyleyebiliriz.

Tomografiye Karşı Manyetik Rezonans (MR)

Uzmanlar, gerekli uyarıları yaptıktan sonra elbette çözüm yöntemleri de sunmaktadır. Gerekli tanıların ve tedavi yöntemlerinin belirlenebilmesi amacıyla bazı çekimlerin yapılması gerekiyor. Yapılan araştırmaya göre manyetik rezonans (MR) tomografiye göre çok daha ideal bir görüntüleme sistemidir. Yani tomografi çektirilmeden önce MR çektirilmesi daha fazla önerilmektedir.
Vücudun herhangi bir bölgesini kesitsel olarak görüntülemeye yarayan MR cihazı, büyük bir mıknatıstan oluşmaktadır. Hasta, bir uzman yardımıyla MR cihazına uzanarak çekim yapılması gerekli olan bölgeyi tarattırır ve uzmanlar da araştırmalarını bu görüntüler üstünden değerlendirerek hastalık tanısı ve tedavi yöntemini belirlerler.

Bilgisayarlı Tomografi (BT) ve Manyetik Rezonans (MR) Arasındaki Fark Nedir?

Tomografi görüntüleme tekniğinde x ışınlarını yani radyasyonu kullanırken, Manyetik Rezonans (MR) görüntülemede manyetik alanlı radyo dalgalarını kullanır.
Manyetik Rezonans (MR) daha çok beyin omurilik hastalıkları, sporcu yaralanmaları, kas iskelet sistemi, nörolojik hastalıkları gibi rahatsızlıkların teşhisinde kullanılmaktadır. Tomografi ise kesitsel 3 boyutlu görüntü almak için kullanılmaktadır.
Tomografi Manyetik Rezonans görüntülemesine göre çok daha hızlı sonuç vermektedir.

Bilgisayarlı Tomografi Kaç Dakika Sürer?

Bilgisayarlı Tomografinin süresi taranacak alanın boyutuna bağlıdır. İlerleyen teknoloji sayesinde birçok görüntüleme saniyeler içinde dahi tamamlanabilmektedir. Genel anlamda birkaç dakika ile 30 dakika arasında değişen görüntüleme süreleri bulunmaktadır.

Bilgisayarlı Tomografi Zararlarını Azaltmak İçin Neler Yapılmalıdır?

Bilgisayarlı Tomografi radyasyon ile görüntüleme sağladığı için düşük ihtimal de olsa uzun vadede hem yetişkinlerde hem de çocuklarda kanser gibi istenmeyen sağlık sorunlarına yol açabilmektedir. Bilgisayarla Tomografinin zararlarından kurtulmak için alınabilecek bir takım önlemler bulunmaktadır.

İşte Öneriler;

  • Tedavi ve teşhisiniz için bilgisayarlı tomografi görüntülemesine alternatif başka yöntemlerin olup olmadığını araştırmalısınız.
  • Bilgisayarlı Tomografi görüntülemesine gerek olmadığının söylendiği durumlarda kesinlikle ısrarcı olmayın.
  • Hamileyseniz veya hamile olduğunuzdan şüpheleniyorsanız bu bilgiyi doktorunuzla paylaşmalısınız
  • Koruyucu bir kalkan kullanılıp kullanılmayacağını sorun. Siz veya çocuklarınız röntgen çekiniyorsa, bir kurşun önlük veya başka bir kalkan kullanılıp kullanılmayacağını uzmana sorun.
  • Kullanılan ilaçların listesi gibi daha önce X ışınlarının kullanıldığı görüntüleme yöntemlerinin de listesini tutmanızı tavsiye ediyoruz.
  • Özellikle çocuklarda düşük doz radyasyon kullanılıp kullanılmadığını kontrol etmelisiniz.
  • Bilgisayarlı Tomografi ile taranan vücut bölgesi, en küçük gerekli alanla sınırlı olmalıdır.
  • Birçok teşhis için çok yüksek görüntüleme kalitesine gerek bulunmamaktadır. Yüksek görüntüleme kalitesi yüksek oranda radyasyon anlamına gelmektedir. Çoğu durumda düşük dozlu görüntüler tanı için yeterli olabilmektedir.

Bilgisayarlı Tomografi Sonuçları

Bilgisayarlı Tomografi görüntüleri elektronik veri dosyaları olarak saklanmaktadır ve genellikle bilgisayar ekranından kontrol edilir. Radyoloji uzmanı bu görüntüleri yorumlar ve raporu buna göre gönderir. Radyoloji uzmanı görüntülerde herhangi bir tümör, kan pıhtısı, kırık veya diğer anormallikler görmediyse Bilgisayarlı Tomografi sonuçları normal olarak kabul edilir. Bilgisayarlı Tomografi taraması sırasında herhangi bir anormallik tespit edilirse, bulunan anormallik türüne bağlı olarak başka testlere veya tedavilere ihtiyaç duyulabilir.

İçeriği Oylayabilirsiniz
Yorum yazarak Kocaeligo Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Kocaeligo hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.